Kültür ve Toplumsal Yapı

3. ÜNİTE: KÜLTÜR VE TOPLUMSAL YAPI

3.1. Kültür

Kültürün Anlamı ve Özellikleri: Latince colere (toprağı işleme) kökünden gelir. İnsan elinin değdiği her şey kültüreldir. Hilmi Ziya Ülken'e göre kültür; fikirler, bilgiler, inançlar, teknik ürünler, davranış ve tavır tipleri sistemidir.

Özellikleri: Kalıtsal değildir (öğrenilir), kolektiftir (toplum tarafından paylaşılır), uzun sürede oluşur, maddi ve manevi unsurlardan oluşur, normatiftir (kural koyucudur), görelidir.

Kültürel Unsurlar ve İşlevleri: Dil (iletişim, aktarım, birlik), Din (kutsallar, birlik, dayanışma), Toplumsal Değer (iyi/kötü ölçütü), Toplumsal Norm (davranış düzenleme, kontrol), Sembol (anlam dünyası, aidiyet).
Kültürün Temel Kavramları:

Kültürel Gecikme: Kültürün maddi ögelerinin (teknoloji vb.) manevi ögelerden (değerler, kurallar) daha hızlı değişmesi.
Kültürel Görelilik: Her kültürü kendi iç mantığı ve değerleri bağlamında yargılamadan değerlendirme ilkesi.
Etnosentrizm (Merkezcilik): Kendi kültürünü merkeze koyup diğerlerini kendi standartlarına göre yargılama eğilimi.
Kültürel Hegemonya: Bir grup veya sınıfın kendi değerlerini diğerlerine kabul ettirerek tahakküm kurması.
Kültür Endüstrisi (Adorno ve Horkheimer): Kapitalist toplumda kültürün alınıp satılan ürün hâline gelmesi ve kitleleri tek tipleştirerek kontrol etmesi.
Dijital Kültür: Dijital ortamda üretilen, paylaşılan değerler ve anlamlar bütünü.

Henry Morgan ve Avrupamerkezci Kültür Anlayışı: Toplumların tarihte vahşilik, barbarlık ve uygarlık olmak üzere üç evrim aşamasından geçtiğini savunmuştur. Avrupa uygarlığını en ileri düzey kabul edip diğerlerini ilkel saydığı için Avrupamerkezci ve etnosentrik bulunarak eleştirilmiştir.

3.2. Toplumsal Yapı

Kursa Katıl

Toplumsal Yapının Unsurları: Toplumsal kurumlar, toplumsal gruplar, statü ve roller, toplumsal tabakalaşma ve kültür.
Temel Kavramlar:

Statü ve Rol: Statü bireyin toplumdaki konumu (verilmiş statü doğuştan, kazanılmış statü çaba ile elde edilir). Rol ise statüye uygun beklenen davranış kalıplarıdır (Rol çatışması farklı statülerin rolleri arası çelişkidir).
Toplumsal Norm: Davranışları düzenleyen yazılı (kanun) veya yazısız (gelenek) kurallardır.
Toplumsal Sapma: Normlara aykırı davranıştır (Olumlu sapma toplumsal gelişime katkı sağlarken, olumsuz sapma onaylanmayan suç/ihlallerdir).
Toplumsal Kontrol: Normlara uyumu sağlayan resmî veya gayriresmî mekanizmalar.
Toplumsal Kurum: Temel ihtiyaçları karşılayan köklü, kalıcı yapı ve kurallar bütünü (aile, eğitim, din, ekonomi, siyaset).
Toplumsal Grup ve Kategori: Ortak amaç paylaşan etkileşimli topluluklar grup (birincil: aile; ikincil: dernek); ortak özelliğe sahip olup etkileşimi olmayanlar ise kategoridir (öğrenciler, emekliler).

Birey-Toplum İlişkisi: Durkheim toplumun bireyin üzerinde yer aldığını ve onu biçimlendirdiğini savunurken; Anthony Giddens yapılaşma kavramıyla bireylerin eylemleriyle toplumsal yapıyı sürekli yeniden ürettiğini vurgulamıştır.