10.Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları

10. Sınıf Felsefe Dersi Ölçme ve Değerlendirme Yanıt Anahtarları

1. Ünite: Felsefenin Doğası

Metin Soruları (Sayfa 40)

1. Ali, "felsefenin farklı toplumlarda farklı biçimlerde kendini göstermesi" ifadesiyle ne anlatmak istemiştir?

• Cevap: Felsefi düşüncenin tek bir merkezde veya anda birdenbire ortaya çıkmadığını; Mısır, Sümer, Babil, Çin, Hint, İran ve Antik Yunan gibi pek çok farklı medeniyetin birikimlerinden, mitolojilerinden ve dünya görüşlerinden etkilenerek farklı biçimlerde şekillendiğini anlatmak istemiştir.
1. Canan'ın, felsefi düşüncenin izlerine Çin, Hint ve İran medeniyetlerinde de rastlanmasına dair söyledikleri hakkında ne düşünüyorsunuz?
• Cevap: Canan’ın tespiti oldukça doğrudur. Felsefe yalnızca Batı’ya (Antik Yunan'a) özgü bir başlangıç değildir; Doğu medeniyetlerinde de evrene, insana ve topluma dair derin düşünceler ve hikmet arayışları eş zamanlı veya benzer dönemlerde var olmuştur.
2. Kübra'nın "Sizce felsefi düşünce neden Antik Yunan'da sistemli hâle geldi?" sorusuna siz nasıl bir cevap verirdiniz?
• Cevap: Antik Yunan’ın ekonomik refahı, özgür düşünceyi ve demokratik tartışma ortamını destekleyen siyasi yapısı, mitolojik açıklamaların sorgulanmaya başlaması ve farklı kültürlerle ticaret yoluyla yoğun etkileşimde bulunulması felsefenin sistemleşmesini hızlandırmıştır.
3. Akademisyenin, felsefi düşüncenin farklı medeniyetlerdeki izlerini takip etmenin önemine dair görüşünü açıklayınız:
• Cevap: Felsefe tarihi, tek bir kültüre indirgenemeyecek kadar evrensel bir birikimdir. Kültürel etkileşimleri ve tarihsel birikimi incelemek, felsefenin dogmatik olmadığını, insanlığın ortak akıl yürütme çabasının bir ürünü olduğunu kavramamızı sağlar.

Doğru-Yanlış Tablosu (Sayfa 41)

• a) Felsefe; varlık, bilgi, değer gibi temel konuları sorgulayan bir disiplindir.  (D)
• b) Tüm filozoflar, hikmet sahibi kişilerdir.  (Y) (Doğrusu: Filozoflar hikmet sahibi [bilge] olan değil, hikmeti arayan [bilgi sevgisi peşinde koşan] kişilerdir.)
• c) Felsefenin kökenleri, İlk Çağ medeniyetlerine dayanır.  (D)
• ç) Felsefi düşünce hem Doğu hem de Batı medeniyetlerinde paralel olarak gelişmiştir.  (D)
• d) Teorik bir uğraş olan felsefe, günlük yaşamla bağlantısı olmayan bir etkinliktir.  (Y) (Doğrusu: Felsefe, insanın yaşamını, dünyayı ve eylemlerini sorgulaması bakımından günlük yaşamla ve pratikle doğrudan ilişkilidir.)

Murat, Ebru ve Melek Metni Soruları (Sayfa 41-43)

6.               Ebru'nun felsefeye karşı ön yargılarının değişmesinde felsefenin hangi özelliğini fark etmesi etkili olmuş olabilir?

• Cevap: Felsefenin insan zihnini kısıtlamayan, aksine öğrenme tutkusuna hitap eden, özgür ve sorgulayıcı yapısını fark etmesi etkili olmuştur.

7.               Murat'ın sözleri, felsefe ve hikmet arasındaki ilişkiyi doğru bir şekilde yansıtıyor mu?

• Cevap: Evet, yansıtmaktadır. Felsefe bir yolda yürüyüş (bilgi arayışı) gibidir; hikmet ise bu yolun sonundaki kusursuz bilgiye (mutlak hakikate) karşılık gelir. Felsefe, hikmete ulaşma çabasıdır ancak tam anlamıyla ona sahip olmakla son bulmaz.

8.               Murat'ın sözünü ettiği "felsefenin cevaplarla yetinmeyip sürekli yeni sorular sorma" özelliğinin önemi nedir?

• Cevap: Bu özellik, dogmatizmi engeller, eleştirel düşünceyi geliştirir ve bilimsel araştırmalar ile günlük hayatta sürekli bir ilerleme, keşif ve yenilenme sağlar.

9.               Melek'in sözünü ettiği "ilk kez görüyorlarmış gibi bir tutum takınmaları"nın felsefi sorgulamadaki rolü nedir?

• Cevap: "Hayret etme" adını veren bu tutum, alışılmışın dışına çıkmayı, kanıksanmış ve sorgulanmadan kabul edilen kabulleri (ön yargıları) yıkarak derinlemesine bir bakış açısı kazanmayı sağlar.

10.            Cevap: C) Sorgulayıcı olma / Hayret etme

11.            Cevap: D) Soruların bittiği yerde felsefe başlar. (Felsefe sorulur bittiğinde değil, soruların ve sorgulamanın var olduğu sürece devam eder.)

Felsefi Soru Sınıflandırması (Sayfa 42)

• a) Gerçeklik nedir?  (Felsefi Soru) – Gerekçe: Varlığın özüne ve anlamına yönelik genel, soyut bir sorgulama içerir.
• b) Hayatın anlamı nedir?  (Felsefi Soru) – Gerekçe: İnsanın varoluş gayesini ve değerini irdeleyen öznel-genel bir sorudur.
• c) Elektrik nasıl üretilir?  (Felsefi Soru Değil) – Gerekçe: Olgusal, deneysel ve bilimsel bir sorudur.
• ç) Güzelliğin nesnel ölçütleri var mıdır?  (Felsefi Soru) – Gerekçe: Estetik değerin doğasını ve ölçütlerini sorgular.
• d) İnsan vücudunda kaç kemik vardır?  (Felsefi Soru Değil) – Gerekçe: Ampirik (deneysel) ölçüm ve gözlemle yanıtlanan tıp/biyoloji sorusudur.

Felsefe Yapmak ve Öğrenmek Metni Soruları (Sayfa 43-44)

13.            Felsefeyi öğrenmek ile felsefe yapmak arasındaki temel fark nedir?

• Cevap: Felsefeyi öğrenmek başkalarının (filozofların) fikirlerini, sistemlerini ve cevaplarını anlamaktır; felsefe yapmak ise kişinin kendi sorularını üretmesi, akıl yürütmesi ve özgün cevaplar ortaya koyarak sürece aktif katılmasıdır.

14.            Günlük yaşamda karşılaşılan hangi durumlar insanı felsefi düşünmeye yöneltebilir?

• Cevap: Ölüm, adalet, sevgi, zamanın akışı, karşılaşılan ani krizler, hayal kırıklıkları veya varoluşsal sorgulamalar insanı felsefi düşünmeye yöneltebilir.

15.            Bir insanın kendi sorularını üretmesi neden önemlidir?

• Cevap: Kişinin başkalarının düşüncelerini ezberleyen bir alıcı değil, kendi aklını kullanan, eleştirel düşünebilen ve entelektüel özerkliğe sahip bir birey olmasını sağlar.

16.            Felsefenin insanın kendisini ve dünyayı anlamasındaki rolü nedir?

• Cevap: İnsana önyargılardan arınma, olayları çok yönlü değerlendirme, hayatın anlamına dair bilinç kazanma ve kendi değerler sistemini inşa etme imkânı sunar.

17.            Cevap: C) Soruları günlük yaşamla ilişkilendirip cevap aramayı sağlar.

 

2. Ünite: Felsefe, Mantık ve Argümantasyon

Karıncalar Metni Soruları (Sayfa 67)

1. Metinde savunulan temel iddia nedir?

• Cevap: Hayvanların (karılar, arılar vb.) kendi yaşamlarını tehlikeye atma pahasına türün diğer bireylerinin veya yuvanın yaşamını korumaya yönelik fedakâr davranışlarda bulunduğudur.
1. Bu iddia hangi akıl yürütme türü kullanılarak temellendirilmiştir?
• Cevap: Özel durumdan özel duruma (veya özel gözlemlerden genel/benzer durumlara) hareket edildiği için benzetme (tansim / analoji) veya örnekleyici tümevarımsal yaklaşımlar söz konusudur.
2. Bu akıl yürütme, tutarlı ve geçerli midir?
• Cevap: Biyolojik gözlemlere dayandığı için tutarlıdır; ancak doğadaki tekil örneklerden yola çıkarak tüm canlı doğasına genelleme yapmak biçimsel mantık açısından mutlak bir zorunluluk (kesin geçerlilik) taşımayabilir.
3. Farklı Akıl Yürütme Örnekleri (Tümdengelim, Tümevarım vb.):
• Örnek 1 (Tümdengelim): Bütün memeliler nefes alır. İnsan bir memelidir. O hâlde insan nefes alır.
• Örnek 2 (Tümevarım): Gözlemlediğimiz Bakır, demir ve alüminyum ısıyı iletiyor. Bakır, demir ve alüminyum birer metaldir. O hâlde bütün metaller ısıyı iletir.
4. Akıl yürütmelerin tutarlılığı: Kurulan öncüller sonuçla çelişmiyorsa ve mantıksal kurallara uygun türetilmişse tutarlıdır.
5. Doğruluk örneği: "Kar beyazdır" önermesi dış dünyadaki gerçeklikle uyuştuğu için doğruluk örneğidir.

Alice ve Humpty Dumpty Metni Soruları (Sayfa 68)

7.               "Ben bir sözcük kullandığım zaman bu ne demeyi arzu ediyorsam işte o anlama gelir." ifadesinden ne anlıyorsunuz?

• Cevap: Dilin toplumsal ve ortak uzlaşıma dayalı anlam kurallarını reddedip, kavramlara tamamen öznel, keyfi ve kişisel anlamlar yükleme çabasını ifade eder.

8.               Humpty Dumpty'nin dilde gerçek anlam yerine kişisel anlamları vurgulaması iletişimi nasıl etkiler?

• Cevap: Ortak bir anlam havuzu kalmayacağı için sağlıklı iletişimi imkânsız kılar, kavram karmaşasına ve anlaşmazlıklara yol açar.

9.               Ortak kavramlar olmadan güneşli bir günü nasıl ifade edebilirdiniz?

• Cevap: Yalnızca bedensel duyumlar (tenin ısınması, gözlerin kamaşması) veya benzetmeler yoluyla dolaylı olarak aktarılabilirdi, ancak net bir bilgi iletmek çok güç olurdu.

Görsellerdeki Safsatalar (Sayfa 69)

10.            Görsellerdeki Safsata Türleri:

1.     Görseldeki Safsata: Batıl İnanç / Hurafeye Dayalı Safsata (Post hoc ergo propter hoc / Batıl neden)

2.     Görseldeki Safsata: Kişiye Yöneltme / Adem hominem

3.     Görseldeki Safsata: Otoriteye Başvurma Safsatası (Argumentum ad verecundiam)

11.            Safsatalara Yaşamdan Örnekler:

1.     Görsel: "Merdiven altından geçersem başıma felaket gelir."

2.     Görsel: "Matematik sınavından düşük aldığımda 'nasıl olsa bu konuyu sevmiyordum' bahanesine sığınmak."

3.     Görsel: "Çok sevdiğiniz bir futbolcunun reklamını yaptığı karbonatlı suyu şifa niyetine içmek."

11.            Toplumsal Sorunlar:

1.     Görsel: Bilim dışı batıl inançların yayılması, bireylerin korku ve kaygılarla manipüle edilmesi.

2.     Görsel: Mantıklı diyalog ve eleştirel düşüncenin yerini önyargı ve iletişimsizliğin alması.

3.     Görsel: Halk sağlığının tehlikeye atılması, ticari manipülasyonlar ve sahte uzmanlıkların pirim yapması.

 

3. Ünite: Varlık Felsefesi

Aydın ve Ömer Tartışması Metni Soruları (Sayfa 87-88)

2.               Ömer'in görüşleri varlık felsefesinin hangi kavramlarıyla ilişkilidir?

• Cevap: Materyalizm (Maddecilik), realizm ve olgusallık kavramlarıyla ilişkilidir; varlığın temelini madde olarak kabul eder.

3.               Aydın'ın "idea" kavramına yaklaşımını modern bilimsel görüşlerle uzlaştırmak mümkün müdür?

• Cevap: Fiziksel bilimler açısından doğrudan gözlemlenemediği için zordur; ancak matematiksel modellerin ve soyut zihinsel formüllerin fiziksel dünyayı açıklamaktaki rolü göz önüne alındığında kavramsal düzeyde bağ kurulabilir.

4.               Fenomen ve öz tartışmasında hangi tarafın argümanını daha ikna edici buluyorsunuz?

• Cevap: (Öğrencinin tercihine göre) Bilimsel yaklaşımı savunanlar Ömer'in maddi indirgemeciliğini; felsefi ve zihinsel gerçekliği öne çıkaranlar ise Aydın'ın idealist/fenomenolojik yaklaşımını daha ikna edici bulabilir.

5.               Aydın, varoluşun anlam, değer ve bilinçle ilişkili boyutunu nasıl örneklendirebilir?

• Cevap: İnsanın sadece biyolojik bir organizma olmayıp sanat üretmesi, ahlaki seçimler yapması, vicdan taşıması ve ölüm bilincine sahip olmasıyla örneklendirebilir.

6.               Varlık kavramına felsefe ve bilimin yaklaşım farkları nelerdir?

• Cevap: Bilim varlığı parçalara ayırarak deney ve gözlebe dayalı (olgusal) olarak inceler; felsefe ise varlığı bir bütün olarak ele alır, onun özünü, kökenini ve anlamını akıl yoluyla sorgular.

George Berkeley Metni Soruları (Sayfa 88)

7.               G. Berkeley'e göre bir varlığın gerçek olduğuna nasıl karar verilir?

• Cevap: Duyularla algılanmış olmasıyla karar verilir ("Var olmak algılanmış olmaktır" - esse est percipi).

8.               İnsanların bir nesnenin varlığına inanmasının temel nedeni nedir?

• Cevap: O nesneyi görmesi, dokunması veya duyularıyla deneyimlemesidir.

9.               G. Berkeley'e göre bir nesne insanlar tarafından algılanmasa da nasıl var olabilir?

• Cevap: Tanrı gibi sonsuz bir zihin tarafından sürekli algılanmaya devam ettiği için varlığını sürdürür.

10.            G. Berkeley'in görüşü varlık felsefesinde hangi anlayışla ilişkilendirilebilir?

• Cevap: Entellektüel İdealizm / Subjektif İdealizm.

11.            Cevap: A) Varlık, zihnin bir ürünü olduğundan algı dışında bir gerçeklik yoktur.

Felsefe Kulübü Öğrencileri Metni Soruları (Sayfa 89-90)

12.            Ecem'in görüşü hangi felsefi akımlarla çelişir?

• Cevap: Mutlak idealizm, düalizm ve varoluşçuluk gibi ruhsal, zihinsel veya soyut varlık alanlarını savunan akımlarla çelişir (Çünkü Ecem sadece materyalist/fiziksel varlığı savunmaktadır).

13.            Melis ve Nazmi'nin görüşleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar:

• Benzerlik: Her ikisi de insan bilincinin ve deneyiminin varlığı anlamlandırmadaki rolünü vurgular.
• Farklılık: Melis varoluşu özne-bilinç ekseninde (öznel varoluşçuluk) ele alırken, Nazmi fenomenolojik ve bilinebilirlik sınırları çerçevesinde değerlendirir.

14.            Selin, Sena'nın görüşüne nasıl bir eleştiride bulunabilir?

• Cevap: Beden ve ruhu iki ayrı töz olarak ayırmanın (Düalizm), bunların birbiriyle nasıl etkileşime girdiğini açıklayamadığını (etkileşim sorunu) belirterek eleştirebilir.

15.            Mustafa'nın varlık anlayışı: Her şeyin varlığından şüphe eden Septik (şüpheci) bir yaklaşıma dayanır.

16.            Kerem'in varlık anlayışı: Varlığın sabit olmayıp sürekli bir akış ve değişim olduğunu savunan Oluş felsefesine (Herakleitos) dayanır.

 

4. Ünite: Bilgi Felsefesi

Çiftçi ve Sütçü Metni Soruları (Sayfa 107)

1. Çiftçinin uzaktan gördüğü siyah beyaz şekle bakarak ineğinin yerini bildiğini söylemesi bilgi midir sanı mıdır?

• Cevap: Bir sanı (zann/yanılgı) dır; çünkü gerçeklikle tam olarak örtüşmemekte, dış görünüşün aldatıcılığına dayanmaktadır.
1. Çiftçinin ifadesi gerçeklikle uyumlu olmasa bile neden ilk bakışta doğru gibi görünmüştür?
• Cevap: Çiftçinin zihnindeki kaygı ve inek bulma beklentisi, duyusal verileri kendi arzusu doğrultusunda yorumlamasına (apaçıklık yanılgısına) yol açmıştır.
2. Çiftçi ile sütçü arasındaki fark, bilgi ile sanı arasındaki ayrımı nasıl gösterir?
• Cevap: Sanı, yüzeydeki görüngüye dayalı eksik veya yanlış kanaat iken; bilgi, nesnesinin gerçekliğiyle tam ve temellendirilmiş bir uyum gerektirir.
3. Bir iddianın "bilgi" olabilmesi için hangi koşullar gereklidir?
• Cevap: İddianın doğrulanmış olması, inanç/kabul edilmesi ve buna ilişkin geçerli gerekçelere (delillere) dayanması gerekir.
4. Eğer hiçbir şeyin kesin olarak bilinmediği kabul edilirse günlük yaşam nasıl etkilenir?
• Cevap: Güven duygusu sarsılır, iletişim ve bilimsel faaliyetler durma noktasına gelir, karar alma mekanizmaları felç olur.

Antik Kent Tıp Tableti Metni Soruları (Sayfa 108)

6.               Arda'nın önerdiği doğruluk ölçütüyle tıbbi bir bilgiyi değerlendirmek mümkün müdür?

• Cevap: Evet, "Uygunluk (Gerçekle Örtüşme) Doğruluk Ölçütü" dür; tedavinin pratik sonuç vermesiyle test edilebilir.

7.               Ceren'in önerdiği doğruluk ölçütü uygun mudur?

• Cevap: "Tutarlılık" ölçütüdür; eldeki bilginin mevcut bilimsel sistemle çelişip çelişmediğini anlamak için uygundur.

8.               Hande'nin önerdiği yöntemin avantajları nelerdir (Yarar / Pragmatizm)?

• Cevap: Teoride kalan bilgilerin işlevselliğini test ederek hayatı kolaylaştıran kesin sonuçlar vermesini sağlar.

9.               Fırat'ın sözünü ettiği doğruluk ölçütünü değerlendiriniz (Apaçıklık):

• Cevap: Sezgisel olarak net, şüphe barındırmayan kesin bilgileri anlamada etkilidir ancak sübjektif (kişisel) yanılgılara açık olabilir.

10.            Siz olsaydınız hangi ölçütü tercih ederdiniz?

• Cevap: Hem uygunluk hem de yarar (pragmatizm) ölçütlerini bir arada kullanmak en güvenilir sonuçları verir; çünkü bir tıbbi bilginin doğruluğu hem gerçekle hem de sağladığı iyileştirme başarısıyla kanıtlanır.

11.            Cevap: C) Tümel uzlaşım (Deniz’in çoğunluğun kabulüne atıfta bulunması tümel uzlaşımı gösterir)

Yeni Keşfedilen Ada Metni Soruları (Sayfa 109)

12.            Alp ve Aysu arasındaki tartışma bilgi felsefesinin hangi problemi ilgilendirir?

• Cevap: "Doğru bilginin imkânı (Dogmatizm ve Septisizm / Epistemolojik şüphe)" problemiyle ilgilidir.

13.            Kaan hangi filozofların görüşlerine atıfta bulunabilir?

• Cevap: Aklı bilginin temeli gören Rasyonalist filozoflara (Platon, Descartes, Kant vb.) atıfta bulunabilir.

14.            Bilge ile Gökçe'nin benzerlik ve farkları:

• Benzerlik: Bilginin kaynağında duyusal ve içsel dünyayı öne çıkarırlar.
• Farklılık: Bilge ampirist (deney ve gözlemci) bir çizgideyken, Gökçe sezgicilik (enüisyonizm - Bergson) çizgisindedir.

15.            Oğuz'un bilgi anlayışı septisizmden hangi yönüyle ayrılır?

• Cevap: Septisizm her türlü bilgiden şüphe edip mutlak doğruya ulaşılamayacağını savunurken; Oğuz, eleştirel süzgeçten geçirilmiş akıl ve gözlem analizleriyle gerçeğe ulaşılabileceğini savunmaktadır.

5. Ünite: Ahlak Felsefesi

Sel Felaketi Metni Soruları (Sayfa 129)

1. Kurtarma ekibi lideri karar verirken hangi ahlaki ilkeleri dikkate almalıdır?

• Cevap: Faydacılık (en çok sayıda insana en yüksek faydayı/kurtuluşu sağlamak), adalet, eşitlik ve vicdani sorumluluk ilkelerini dikkate almalıdır.
1. Liderin bazı insanları bekletme kararı I. Kant'ın bakış açısına göre ahlaki bir eylem midir?
• Cevap: Kant'ın ödev ahlakına göre insanları birer "araç" değil "amaç" olarak görmek esastır. Bir grubu diğerine tercih etmek Kantçı açıdan niyetin evrenselliği ilkesiyle çatışabileceğinden tartışmalıdır.
2. İnsanın topluma karşı sorumluluğu ile kendi vicdanı arasında nasıl bir denge kurulabilir?
• Cevap: Evrensel insani değerler, hakkaniyet ve empati temelli ahlaki sorumluluk anlayışıyla denge kurulabilir.

Zeynep'in Sırrı Metni Soruları (Sayfa 129)

4.               Zeynep'in sırrı saklaması durumunda hangi ahlaki değerler ön plana çıkar?

• Cevap: Sadakat, dostluk, güven ve sözünde durma değerleri ön plana çıkar.

5.               Zeynep'in durumu Sokrates'in ahlaki yaklaşımı açısından nasıl değerlendirilebilir?

• Cevap: Sokrates'e göre erdem bilgiye dayanır; kötülük cehaletten gelir. Zeynep'in durumu, doğru olanın (zarar vermemek ve erdemli kalmak) bilgisine ulaşarak karar vermesini gerektirir.

6.               Zeynep'in vereceği karar ne tür bir mesaj vermektedir?

• Cevap: Bireysel sadakat ile toplumsal/bireysel güvenlik sorumluluğu arasındaki çatışmada ahlaki tercihin ağırlık merkezini gösterir.

7.               Sır saklamak ahlaki açıdan her zaman doğru bir tutum mudur?

• Cevap: Hayır; eğer saklanan sır bir başkasının yaşamını veya güvenliğini ciddi şekilde tehlikeye atıyorsa, ahlaki sorumluluk sırrı açıklamayı gerektirebilir.

Filozofların Görüşleri Metni Soruları (Sayfa 130)

8.               Filozofların özgürlük ve sorumluluk görüşleri hangi yaklaşımlara dayanır?

• Cevap:

• Aristoteles: Otodeterminizm / Ahlaki erdemlerin alışkanlıkla kazanılması.
• Schopenhauer: Determinizm / Karakterin değiştirilemez oluşu.
• Sartre: İndeterminizm / Varoluşçuluk (Mutlak özgürlük).

9.               Zor bir durumda yapılan yanlış davranış; determinizm, indeterminizm ve otodeterminizm tarafından nasıl yorumlanır?

• Cevap:
• Determinizm: Birey çevresel ve kalıtımsal etkenlerin zorunlu sonucu olarak bu davranışı yapmıştır, özgür değildir.
• İndeterminizm: Birey tamamen serbest iradesiyle bu yanlışı seçmiştir, sorumludur.
• Otodeterminizm: Kişinin iradesi ve karakteri bu süreci belirlemiştir, kişi kendi kişiliğini geliştirerek özgürleşebilir.

10.            (Öğrencinin kişisel değerlendirmesi)

11.            Jean Valjean örneği: Sartre’ın varoluşçuluk anlayışına uygundur; insan geçmişi ne olursa olsun kendi geleceğini ve kim olacağını yeniden seçme özgürlüğüne sahiptir.

Şirket ve Çevre Kirliliği Metni Soruları (Sayfa 131-132)

12.            Çevrenin kirletilmesi ile işçilerin refahı arasında seçim yapılırken hangi ilke uygulanmalıdır?

• Cevap: Evrensel sorumluluk ve gelecek nesillerin hakları göz önüne alınarak insanı ve doğayı araçsallaştırmayan bir ekolojik etik ilkesi uygulanmalıdır.

13.            Şirketin kararı ahlaki midir?

• Cevap: Evrensel ahlak yasasını (örneğin Kant’ın ödev ahlakını veya Mill’in toplumsal genel fayda anlayışını) kabul edenler açısından doğaya verilen onarılamaz zarar nedeniyle ahlaki değildir.

14.            Cevap: B) T. Hobbes'in ahlak anlayışına göre yönetimin çevreyi kirletme kararı insan doğasının bir sonucudur.

15.            Cevap: E) Şirket yönetiminin aldığı karar, işçilerin refahını gözetmek amacıyla alınması bakımından değerlendirildiğinde I. Kant'ın ahlak anlayışı ile uyumludur. (Yanlıştır; Kant sonuç odaklı değil ilke/niyet odaklıdır ve doğaya zarar vermeyi evrenselleştirilemez bulur).

 

6. Ünite: Estetik ve Sanat Felsefesi

Sezen ve Fatih'in Doğa Yürüyüşü Metni Soruları (Sayfa 147)

1. Sezen ve Fatih'in konuşması estetik ve sanat felsefesinin hangi problemleriyle ilişkilendirilebilir?

• Cevap: Doğal güzellik ile sanatsal güzellik arasındaki fark, sanatın doğası, estetik nesne ve estetik haz problemleriyle ilişkilendirilebilir.
1. Fatih'in sanat eserinin estetik değerinin daha fazla olduğu görüşüne katılıyor musunuz?
• Cevap: Evet, katılabiliriz; çünkü sanat eseri insan elinden, duygusundan ve yaratıcılığından süzülerek estetik bir form kazanır.
2. Fatih'in doğayı estetik bir nesneye dönüştürmesi estetik deneyimi nasıl etkiler?
• Cevap: İzleyicide daha derin duygusal ve entellektüel bir yankı uyandırarak estetik algıyı zenginleştirir.
3. Sezen'in yerinde olsaydınız Fatih'in son sorusuna cevabınız ne olurdu?
• Cevap: İki disiplinin ortak noktasının "insanın güzeli arama, algılama ve estetik yaşantı sahibi olma" arzusu olduğunu söylerdim.

Sanat Kuramları Eşleştirme (Sayfa 148)

5.               Tablo Eşleştirmesi:

• L. N. Tolstoy  Yaratım Olarak Sanat Kuramı (Anlatımcılık)
• Friedrich Schiller  Oyun Olarak Sanat Kuramı
• Guy de Maupassant  Taklit Olarak Sanat Kuramı (Mimesis)
• Victor Hugo  Sanatın mutlak gerçekliği tam veremeyeceği vurgusu.

6.               Sanatın duygu ve coşkuyu yansıtması eserin niteliğini nasıl etkiler?

• Cevap: Eserin samimiyetini, evrenselliğini ve izleyicide uyandırdığı duygusal etkiyi artırır.

7.               Sanatın estetik değeri gerçekliği taklit etmesine mi bağlıdır?

• Cevap: Hayır; modern sanat anlayışları taklit etmenin ötesinde yaratıcılığı, biçimi ve duygusal anlatımı ön plana çıkarır.

8.               (Kişisel değerlendirme sorusu)

Filozofların Güzellik Anlayışları Metni Soruları (Sayfa 149)

9.               Filozoflara göre güzelliğin kaynağı:

• Kant: Ortak estetik duygu ve kişisel beğenilerden bağımsız genel geçerlilik.
• Pythagoras: Doğadaki oran, ölçü, simetri ve uyum.
• Hegel: Tinden doğan güzellik (tin ve düşünce ürünleri).
• Heidegger: Dışsal biçimsel niteliklerin yanı sıra içsel canlılık ve içeriksel uyum.

10.            Doğadaki güzellik ile sanat eserinin güzelliği arasında fark var mıdır?

• Cevap: Evet; doğal güzellik kendiliğinden var olurken, sanatsal güzellik insan bilincinin, emeğinin ve yaratıcılığının ürünüdür.

11.            "Güzel olan herkes için güzel midir?" değerlendirmesi:

• Kant: Evet, estetik yargılar öznel gibi görünse de her insanda ortak olan "ortak duyu" sayesinde genel geçer olmalıdır.
• Heidegger: Nesnenin içsel ve dışsal niteliklerinin kavrandığı ölçüde evrensel bir estetik boyutu vardır.

12.            Orantı ve uyum bulunması o eserin güzel olduğunu kanıtlar mı?

• Cevap: Klasik anlamda önemli bir ölçüttür ancak tek başına yeterli değildir; eserin taşıdığı anlam ve uyandırdığı tinsel değer de önemlidir.

13.            Cevap: B) Hegel

 

7. Ünite: Siyaset Felsefesi

İş Yeri Güvenlik Kameraları Metni Soruları (Sayfa 166)

1. İş yeri yönetimi sunduğu argümanlarda haklı mıdır?

• Cevap: Güvenlik ve disiplin sağlama açısından gerekçeleri anlaşılır olsa da, çalışanların özel hayatını ve kişisel özgürlüklerini sürekli gözetim altında tutarak ihlal ettiği için eleştirilebilir.
1. Güvenlik ile bireysel özgürlük arasındaki denge nasıl sağlanabilir?
• Cevap: Kameraların sadece ortak alanlara konulması, özel alanların korunması ve çalışanların rızasının gözetildiği şeffaf kurallarla sağlanabilir.

İdeal Düzenin İnşası Metni Soruları (Sayfa 166)

3.               Birinci uzmanın savunduğu görüşün güçlü ve zayıf yönleri nelerdir?

• Cevap: Güçlü yönü: Bireysel hak ve inisiyatifleri geliştirir. Zayıf yönü: Sosyal eşitsizlikleri önlemede tek başına yetersiz kalabilir.

4.               İkinci uzmanın eşitlik vurgusu hangi felsefi yaklaşımla ilişkilendirilebilir?

• Cevap: Sosyalizm ve eşitlikçi adalet anlayışlarıyla ilişkilendirilebilir.

5.               Üçüncü uzman (Adalet) hangi argümanları öne sürebilir?

• Cevap: Adaletin mülkün temeli olduğunu, hakça paylaşımın bulunmadığı bir yerde ne gerçek özgürlükten ne de barıştan söz edilebileceğini öne sürebilir.

6.               (Kişisel tercih sorusu)

Eski Türk Devletleri ve Teşkilat Yapısı Metni Soruları (Sayfa 167)

7.               Eski Türk devletlerinde devletin kökeni:

• Cevap: Doğal devlet yaklaşımıyla açıklanabilir; çünkü devlet yapay bir sözleşmeyle değil, aile ve boy birliği gibi doğal/tarihsel bağlarla kendiliğinden ortaya çıkmıştır.

8.               Eski Türk kağanları meşruiyetlerini nasıl sağlamıştır?

• Cevap: Kut anlayışı (Gök Tanrı'dan gelen kutsal yetki) ile liderlik vasıflarını, savaş başarılarını ve halkın refahını sağlama becerilerini kanıtlayarak sağlamışlardır.

9.               Toy meclislerinin varlığı hangi düşünürlerin görüşleriyle ilişkilendirilebilir?

• Cevap: Devleti ve iktidarı toplumun rızasına veya sözleşmesine bağlayan (yapay kurum olarak gören) düşünürlerle (örneğin J. Locke, J. J. Rousseau) ilişkilendirilebilir.

10.            Eski Türk yönetim anlayışı hangi otorite tipiyle örtüşür?

• Cevap: Max Weber’in karizmatik otorite ve geleneksel otorite tipleriyle örtüşür.

8. Ünite: Din Felsefesi

Ruhun Ölümsüzlüğü Tartışması Metni Soruları (Sayfa 183)

1. Yunus Emre'nin ruhun ölümsüzlüğü argümanının güçlü ve zayıf yönleri:

• Güçlü Yönü: Ahlaki sorumluluğa ve ilahi adalete anlam kazandırması.
• Zayıf Yönü: Deneysel ve ampirik kanıtlardan yoksun, inanca dayalı olması.
1. Merve'nin bilimsel kanıtlanamayacağı iddiası hangi Tanrı yaklaşımlarıyla çelişir?
• Cevap: Teolojik kanıtları ve akılsal Tanrı kanıtlarını savunan geleneksel teizm anlayışlarıyla çelişir.
2. Alihan'ın ruh anlayışı hangi argümanlarla temellendirilebilir?
• Cevap: Platon'un İdealar Kuramı ve ruhun beden öncesi varoluşunu savuran ontolojik/idealist argümanlarla temellendirilebilir.
3. Neslişah'ın şüphelerini nasıl değerlendirirsiniz?
• Cevap: Zihin-beden etkileşiminin karmaşıklığını göz önüne alan modern felsefi kuşkuculuk açısından tutarlı bir yaklaşım olarak değerlendirilebilir.
4. Kemal'in ahiret inancıyla ilişkilendirmesinin etkileri nelerdir?
• Cevap: Bireyin dünyadaki eylemlerinde daha sorumlu, dürüst ve erdemli olmasını sağlayan güçlü bir ahlaki motivasyon üretir.

Tanrı Kanıtları Kartları Metni Soruları (Sayfa 184)

6.               Öğrencilerin Görüşlerini Tanrı Kanıtları ile Eşleştirme Tablosu:

• Doğa  Ontolojik Kanıt
• Defne  Kozmolojik Kanıt (İlk Neden)
• Bartu  Teleolojik Kanıt (Düzen ve Amaç)
• Ege  Ontolojik Kanıt
• Deniz  Teleolojik Kanıt (Tasarım ve Uyum)

7.               William Paley'in saatçi argümanını hangi öğrenci savunmuştur?

• Cevap: Bartu savunmuştur; evrendeki ve canlılardaki kusursuz düzenin bilinçli bir tasarımcıyı gerektirdiğini belirtmiştir.

8.               Aristoteles'in ilk hareket ettirici görüşü hangi öğrencinin kanıtına uygundur?

• Cevap: Defne'nin kozmolojik ilk neden kanıtına uygundur.

Evrenin Başlangıcı ve Kaos-Kozmos Metni Soruları (Sayfa 185)

9.               Platon'a göre evrenin ortaya çıkışı:

• Cevap: Tanrı'nın kaosu (düzensizliği) düzene (kozmosa) çıkarmasıyla açıklanır.

10.            Peter Guthrie Tait'in enerji görüşü neyi sonuca ulaştırır?

• Cevap: Evrenin fiziksel yasalarına göre bir başlangıcının (ilk anının) olması gerektiğini gösterir.

11.            Franz Brentano enerji akışının kaynağını neden sorgulamaktadır?

• Cevap: Evrendeki enerjinin kendi kendine var olamayacağını, evren dışı aşkın bir kaynağa (ilke/Yaratıcı) dayanması gerektiğini göstermek için sorgulamaktadır.

12.            Evrenin başlangıcı olduğunu savunan düşünürler hangi gerekçelere dayanır?

• Cevap: Termodinamik yasalar (enerjinin korunumu ve entropi), kozmik düzen ve kaostan kozmosa geçiş zorunluluğuna dayanırlar.

13.            "Evren kendi kendine oluşmuştur" görüşü hangi düşüncelerle eleştirilir?

• Cevap: Enerjinin tükenişi, düzenin rastlantıyla açıklanamayacak kadar karmaşık olması ve fizik yasalarının bir başlangıç noktasını zorunlu kılmasıyla eleştirilir.

9. Ünite: Bilim Felsefesi

Bilimsel Kavramlar ve Eşleştirme Tablosu (Sayfa 200)

1. Rıza hangi kavramları doğru eşleştirmiştir?

• Cevap: Rıza'nın eşleştirmelerinde hatalar bulunmaktadır; tabloya göre tam bir eşleşme sağlamamıştır.
1. Öykü'nün yaptığı eşleştirmelerden hangileri hatalıdır?
• Cevap: Tanım numaraları ile kavramlar birbirini tutmamaktadır; neredeyse tüm eşleştirmeleri kaymıştır.
2. Selma'nın eşleştirmelerinin doğru olması için hangi kavramlar değişmelidir?
• Cevap: Selma'nın eşleştirmeleri tam olarak doğrudur: 1-Gözlem, 2-Yasa, 3-Hipotez, 4-Kuram, 5-Deney, 6-Bilimsel Yöntem.

Astroloji ve Bilim Tartışması Metni Soruları (Sayfa 201-202)

4.               Nurten ve Önder'in tartışması bilim felsefesinin hangi problemleriyle ilgilidir?

• Cevap: "Bilim nedir?", "Bilim ile sözde bilim (pseudoscience) arasındaki ayrım çizgisi nedir?" ve "Bilimsel ölçütler nelerdir?" problemleriyle ilgilidir.

5.               Nurten'in burç yorumlarının gerçekleşmesini düşünmesi nasıl yorumlanır?

• Cevap: "Onaylama yanlılığı" (confirmation bias) psikolojik olgusuyla açıklanabilir; insan tutan rastlantıları hafızasında tutarken tutmayanları unutur.

6.               Bilim ve sözde bilim arasındaki farklar:

• Cevap: Bilim test edilebilir, yanlışlanabilir, kontrollü deneylere ve nesnel yöntemlere dayanır; sözde bilim ise genel geçer, muğlak ve test edilemeyen iddialara dayanır.

7.               Önder'e göre astroloji neden bilim değildir?

• Cevap: Hipotezlerinin kontrollü deneylerle test edilebilir ve yanlışlanabilir nitelikte olmaması nedeniyle.

8.               Önder'in hipotezlerin test edilebilir olması gerektiği vurgusu hangi bilim anlayışıyla ilgilidir?

• Cevap: Karl Popper'ın Yanlışlanabilirlik anlayışı ve Mantıkçı Empirizm (Pozitivizm) ile ilgilidir.

9.               Nurten'in bilim tanımını genişletme önerisi hangi tartışmalara yol açar?

• Cevap: Bilimin sınırlarının belirsizleşmesine, nesnelliğin yitirilmesine ve güvenilirliğinin azalmasına yol açabilir.

Üç Araştırmacının Görüşleri (Sayfa 202)

10.            Metindeki öğrencilerin savunduğu filozoflar:

• Aras: Karl Popper (Bilim yanlışların elenmesiyle, yanlışlanabilirlikle ilerler).
• Beren: Thomas Kuhn (Mevcut paradigmaya meydan okuyan durumlar bilimsel bunalımlara ve yeni paradigmaya yol açar).
• Ceren: Rudolf Carnap / Pozitivistler (Laboratuvar testleri ve deneysel doğrulanabilirlik).

10.Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları WORD İndir
10.Sınıf Felsefe Ders Kitabı Cevapları PDF İndir