Psikoloji ile Tanışma

Psikoloji ile tanışma SUNU İndir
Psikoloji ile tanışma PDF İndir

1. ÜNİTE: PSİKOLOJİ İLE TANIŞMA

1.1. Psikolojinin Tanımı, Konusu ve Amaçları

• Psikolojinin Tanımı: Psikoloji, organizmanın davranışlarını ve bilişsel süreçlerini inceleyen bir bilim dalıdır. “Organizma” terimi insanı ve merkezi sinir sistemi belli ölçüde gelişmiş hayvanları ifade eder.
• Temel Kavramlar:
• Davranış: Organizmanın içten veya dıştan gelen uyarıcılara karşı gözlemlenebilen, incelenebilen ve ölçülebilen her türlü tepkisidir (davranım/eylem).
• Bilişsel Süreçler: Düşünme, öğrenme, dikkat, bellek, algı, dil, problem çözme, karar verme, unutma ve hatırlama gibi zihinsel işlevlerdir.
• Uyarıcı: Duyu organlarını harekete geçiren ve organizmada tepkiye yol açan dış (ses, ışık, koku) veya iç (açlık, susuzluk, ağrı) etkenlerdir.
• Tepki: Uyarıcıların organizmada meydana getirdiği her türlü fizyolojik ve psikolojik değişimidir (Temel model: Uyarıcı-Organizma-Tepki / U-O-T).
• Duyum: Duyu organlarının uyarıcılar tarafından harekete geçirilmesi ve uyarıcıların sinirler ile beyne iletilerek duyumsanmasıdır.
• Algı: Duyu organları tarafından alınan ham bilgilerin beyin tarafından organize edilmesi, yorumlanması ve anlamlandırılması sürecidir.
• Ruh, Nefis ve Can Kavramları: Psikoloji bağımsız bir disiplin hâline gelmeden önce ruh (bedeni etkin kılan canlılık ilkesi / anlama ve bilme yetisinin kaynağı), nefis (canlılık kazandıran istek-dürtü ve ahlaki bilinç) ve can (manevi öz, sevgi ve benlik bilinci) kavramları insan doğasını açıklamada kullanılmıştır.
• Psikolojinin Amaçları:

1. Davranışı Tanımlama: Gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışların ayırt edici özelliklerinin ortaya konmasıdır.
2. Davranışı Açıklama: Davranışların ve bilişsel süreçlerin nedenleri hakkında sistemli açıklama sunmaktır.
3. Davranışı Tahmin Etme (Öngrme): Bireylerin belirli koşullar altında nasıl davranacağını önceden kestirmektir.
4. Davranışı Kontrol Etme: Koşulları düzenleyerek belirli davranışların görülme olasılığını artırmak veya azaltmaktır.

1.2. Psikolojinin Alt Dalları

• Deneysel Psikoloji: İnsan ve hayvan davranışlarını kontrollü koşullar altında (deney ortamında) inceler; algı, öğrenme, hafıza gibi temel süreçleri ele alır.
• Psikometri: Psikolojide ölçme bilimidir; yeni test ve teknikler geliştirir, mevcut testlerin geçerlik ve güvenirliğini denetler, istatistiksel modeller kurar.
• Gelişim Psikolojisi: Döllenmeden ölüme kadar fiziksel, bilişsel, duygusal, ahlaki ve sosyal gelişim süreçlerini inceler.
• Sosyal Psikoloji: Birey-toplum ilişkisini inceler; bireyin tutumlarını, grup içi dinamiklerini, kalıp yargıları ve sosyal normlara uyumu araştırır.
• Klinik Psikoloji: Psikolojik bozuklukların altında yatan bilişsel, duygusal ve biyolojik süreçleri inceler; psikoterapi ve değerlendirme yöntemleriyle müdahaleler geliştirir.
• Danışmanlık Psikolojisi: Bireylerin günlük hayattaki uyum sorunlarıyla başa çıkmalarına, kendilerini tanımalarına ve kariyer/kişisel gelişim kararları almalarına destek olur.
• Eğitim Psikolojisi: Eğitim-öğretim sürecinde verimi artırmayı, öğrenme kuramlarını uygulamaya aktarmayı ve etkili materyaller geliştirmeyi amaçlar.
• Adli Psikoloji: Psikolojik verilerin hukuki vakalara uygulanmasını sağlar; sanık, tanık ve mağdurların değerlendirilmesi ile mahkemelerde uzman tanıklık yapar.
• Endüstri ve Örgüt Psikolojisi: Çalışma ortamındaki davranışları, verimliliği, personel seçimini, iş motivasyonunu ve iş stresi yönetimini inceler.
• Not: Dijital platformların davranışlar üzerindeki etkilerini inceleyen Siber Psikoloji de güncel alt dallar arasında yer almaktadır.
• Tarihsel Katkılar: Farabi, İbni Sina, Gazali, Mustafa Şekip Tunç, Çiğdem Kâğıtçıbaşı ve Doğan Cüceloğlu psikoloji biliminin ve düşüncesinin gelişiminde önemli roller üstlenmiştir