Gelişimi Anlamak

2. ÜNİTE: GELİŞİMİ ANLAMAK

2.1. Gelişime Genel Bir Bakış

Gelişim: Döllenmeden ölüme kadar fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal alanlarda yaşanan düzenli ve anlamlı değişimlerin tümüdür.
Büyüme: Vücudun boyutlarında ve yapısal özelliklerinde zamanla ortaya çıkan nicel değişimlerdir.
Olgunlaşma: Önceden belirlenmiş biyolojik davranış örüntülerinin işlevsel hâle gelmesidir.
Öğrenme: Yaşantılar yoluyla kazanılan nispeten kalıcı izli davranış değişiklikleridir.
Hazır Bulunuşluk: Bireyin bir davranışı gerçekleştirmeye fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal olarak hazır olmasıdır.
Gelişim Görevleri: Her yaş dönemine özgü, bireyin çevresine uyumunu kolaylaştıran beklenen beceri ve davranışlardır.

Gelişimi Etkileyen Etmenler: Kalıtım, çevre (doğum öncesi, doğum sırası, doğum sonrası) ve tarihsel zaman faktörleridir.
Gelişim İlkeleri: Gelişim kalıtım ve çevrenin ortak ürünüdür; bir bütündür; kritik dönemler vardır; baştan ayağa ve genelden özele doğrudur; içten dışa doğru ilerler; yordanabilir bir sıra izler; nöbetleşe devam eder; sürekli ve aşamalıdır; bireysel farklılıklar gösterir.

2.2. Gelişim Dönemleri

Bebeklik Dönemi (0-2 yaş): Hızlı fiziksel ve motor gelişim (oturma, emekleme, yürüme), nesne kalıcılığı ve ilk sözcüklerin söylenmesi.
İlk Çocukluk Dönemi (2-6 yaş): Öz bakım becerileri, genişleyen kelime dağarcığı, sembolik ve hayalî oyunlar.
Orta ve Son Çocukluk Dönemi (6-11 yaş): Akademik beceriler (okuma-yazma), mantıksal düşünme, empati kurma ve öz denetimin güçlenmesi.
Ergenlik Dönemi (11-20 yaş): Büyüme atılımı, hormonal değişimler, soyut düşünme, kimlik arayışı ve akran ilişkilerinin ön plana çıkması.
İlk Yetişkinlik Dönemi (20-45 yaş): Fiziksel sağlığın zirvesi, meslek seçimi, aile kurma ve yakın ilişkiler.
Orta Yetişkinlik Dönemi (45-65 yaş): Biyolojik değişimler (menopoz vb.), bilgelik, rehberlik ve genç nesillere yol gösterme.
İleri Yetişkinlik Dönemi (65 yaş ve üzeri): Duyu organlarında azalma, emeklilik, bilgelik ve yaşamı anlamlandırma süreci.

2.3. Gelişim Görevleri

Robert J. Havighurst'e göre her dönemin (erken çocukluk, orta çocukluk, ergenlik, erken yetişkinlik, orta yetişkinlik, ileri yetişkinlik) yerine getirilmesi beklenen kendine has kritik görevleri ve uyum alanları bulunmaktadır.